Hoe zit dat met hifi?
Inhoud
Het gehoor is dus een ongekend gevoelig zintuig. Veel gevoeliger en bijzonderder dan uw auteur had verwacht. We kunnen ongekend kleine veranderingen in druk waarnemen én dat ook nog uitermate precies als het gaat om timing. 10 microseconden resolutie als het gaat om plaatsingsnauwkeurigheid is indrukwekkend. (Dat is dus 1/100.000e van een seconde).
Als we dat vertalen naar hifi, dan zou dat een samplingrate zijn van ongeveer 96 kHz. Al gaat dat vergelijk wellicht niet helemaal op, aangezien we het hier alleen hebben over het herkennen van een ‘links / rechtsverschil’ en dus plaatsing. Wellicht zijn oren nog veel gevoeliger op andere vlakken.
Nu gokt uw auteur dat qua detaillering en dynamisch bereik 16 bit en 48 kHz op zich voldoende is. Zeker met dithering. Echter is die resolutie qua timing niet nauwkeurig genoeg. 96 kHz is in principe nodig om de ‘vloei’ en rijkheid in de muziek te garanderen. En eerlijk gezegd is dat wél hoorbaar bij goede opnames.
Bij labels als bijvoorbeeld TRPTK, 2L en andere ‘audiofiele labels’ als bijvoorbeeld Naim, is dat verschil tussen CD- en high-res kwaliteit goed hoorbaar. De CD-versie is hartstikke goed, maar de high-res versies vloeien meer en laten meer rijkheid horen in de timbres van de instrumenten. Als een engineer daar aandacht aan besteedt, is dat gewoon wél waarneembaar op een goed systeem.
Onze mooie elektronica
Laten we eens kijken hoe het zit met onze mooie apparatuur. Is die goed genoeg om onze oren voor de gek te houden? Die conclusie kunt u alleen zelf trekken. Immers: bent ú overtuigt dat het echt is wat er voor uw neus staat te spelen?
Wij gokken dat we best een eind zijn gekomen, maar we zijn er nog niet. Het probleem zit niet zozeer in de ruisvloer, het vermogen of detaillering. Het zit – mening van uw auteur – in timing. Door de complexiteit van digitale audio gaat een deel van de natuurlijke timing verloren. Zowel aan de opnamekant als de afspeelkant.
En voordat de fans van analoog een gat in de lucht gaan springen: analoog heeft andere problemen die óók zeer complex zijn om op te lossen. Beide media hebben voor- en nadelen. Daarbij zijn puur analoge opnames zéér schaars; het gros van het vinyl nu is ook gewoon digitaal opgenomen.
Maar terug naar timing. Dit probleem oplossen Рen toegegeven: Bob Stuart wilde dat onder meer oplossen met MQA Рvereist wellicht een vernieuwde blik op digitale filters ̩n een kritische blik op het klokken van digitale systemen. Immers: jitter draagt ook bij aan timing en transient-fouten in het analoge domein.
Wat denkt en ervaart u?
Nu is dit in feite een wat uit de hand gelopen opiniestuk. Het is de mening van uw auteur nadat hij wat geïnspireerd raakte bij het lezen van wat literatuur. Wij zijn ook wel benieuwd naar uw mening. Wat denkt u na het lezen van dit stuk? Wat zijn uw ervaringen bij het luisteren naar uw systeem? En ziet u een verband tussen timing en onze eigen oren?
Het vertalen van een tijdsresolutie van 10 microseconden naar een minimaal benodigde samplingrate van 96 KHz is beslist onjuist.
Sterker nog: er is zelfs geen verband tussen de samplingrate en de tijdsresolutie.
Ik weet niet of ik hier links mag plaatsen, maar googlen op ‘Time Resolution in Digital Audio’ geeft een leerzaam artikel hierover op de site ‘science-of-sound’ en op de site troll-audio.com wordt een en ander nog eens netjes met formules gedemonstreerd.
Leuk om dit te lezen en eindelijk worden hoortoestellen eens genoemd. Ik heb ze ook, helaas want voor mij een noodzakelijk kwaad. Sinds ik Amplifon heb – heel goed instelbaar via app – ben ik ‘gered’ want het scheelde niet veel dat ik mijn complete hifi set te koop had gezet hoewel dit nog steeds actueel is, maar dat is een 24/7 tinnitus verhaal.
Ik heb hier wel eens geschreven over mijn AVM mono voor en eind versterkers, incl. Martin Logans enz. Heb alles ge-upgradet met fijne interlinks/powerchords en vraag me nog steeds wel eens af: waarom draai ik nog. In mijn hart blijf ik een audiogek (eens het virus altijd dit virus) De anatomische uiteenzetting van Jaap is mooi, dank daarvoor. Toen ik het zag moest ik aan mijn lieve vrouw denken, zij hoort met 2 CI’s (implantaten) en mist de muziek in huis als ik weken lang niets heb gedraaid. Voor Hermann en Toon, ik ben ook een oudere jongere, wordt 70 volgend jaar, of is het oudere jongere? Blijf genieten mensen, een dag geen muziek is geen complete dag.
Dag Jaap,
Wat een interessant artikel. Ben heel blij met de feiten en kennis die je deelt.
Ik word dit jaar 70 en ik liep inderdaad rond met de vraag of en hoelang investeren in mijn hobby nog zinvol was.
Uit jouw artikel begrijp ik dat die ruimte er gelukkig nog is. Natuurlijk verschilt dat van persoon tot persoon en van de omstandigheden.
Maar nogmaals dank.
Hermann Jaeger ( genieter van muziek, maar ook een beetje van apparatuur)
Hermann
De hobby blijft zinvol.
Een demonstratie van een luidsprekerfilter IsoAcoustics was voor mij de eye(oor)-opener.
Een volgende demo in november in Tilburg in een minder geschikte ruimte gaf mij de mogelijkheid om mijn nieuwe hoorapparaten te testen. Zouden die dingen de zaak niet verpesten?
Ook hier kon ik -met moeite weliswaar- ook de verbetering waarnemen.
Het gehoor is -samen met de hersenen!- in staat bijzondere afwijkingen te horen.
Plotselinge afwijkingen pikt het gehoor niet. Zeker niet als het gehoor (+de hersenen) getraind wordt door regelmatig naar muziek -in real time- te luisteren.
Ik ben veel ouder dan U en geniet nog steeds van de ‘ontdekkingsreizen’ die ik maak bij het luisteren.
groet Toon
Dag Toon,
Dank voor deze positieve aanvulling op basis van uw ervaringen in de praktijk.
Hermann
Ik ben dan 77 jaartjes oud, en ook in het bezit van een paar hele beste Phonaks, tenslotte wel investeren in een beter dit of dat, dan moet dat net zo goed een keuze bewust genomen worden, en daar voor een goede gaan. Ik heb nu net een nieuwe DAC met de PURE DSD techniek, en ben verbaast over de verbeteringen, en was toch al wel gewend aan een top niveau, maar het kan op je 77e nog steeds. 🙂
Hoi Hannes, welke pure dsd dac is het geworden als ik vragen mag?
Hallo Jaap, bij de beleving van muziek hoort eigenlijk ook het visuele deel meegenomen te worden. Tijdens live optredens, waarbij het geluid door de geluidsman op een goeie manier is behandeld of liever, wanneer er helemaal niets versterkt is, weet je precies aan te wijzen waar alles vandaan komt en wie wat speelt. Elk detail valt op. Om dat thuis na te bootsen moet volgens mij de muziekinstallatie bijna nog beter zijn dan wat er eigenlijk mogelijk is omdat het visuele aspect ontbreekt. Dus ik denk dat de thuis installatie altijd al met een achterstand begint maar met een goeie set, een goeie opname en een goed voorstellingsvermogen is het thuis luisteren naar muziek toch wel een fijne en aangename bezigheid en is er met de huidige techniek veel mogelijk en kan het bijna de perfectie benaderen.
Zelf luister ik liever thuis naar muziek dan dat ik naar een live concert ga. Je hebt dan geen last van kuchende en of pratende mensen of van een geluidsman die de zaak vakkundig om zeep heeft geholpen door het geluid te hard af te regelen of door een slechte zaal akoestiek. Hier vind je wat en daar laat je wat.
Hi Jaap, interessant artikel ! Wel een vraag. Je schrijft ‘Wij gokken dat we best een eind zijn gekomen, maar we zijn er nog niet. Het probleem zit niet zozeer in de ruisvloer, het vermogen of detaillering. Het zit – mening van uw auteur – in timing. Door de complexiteit van digitale audio gaat een deel van de natuurlijke timing verloren. Zowel aan de opnamekant als de afspeelkant.’
Hoe komt het dat de complexiteit van digitale audio juist de timing impacteert. Je zou verwachten dat met goede clock-functionaliteit in het digitale domein de natuurlijke timing behouden zou moeten blijven ?
Hoi Jaap
Wat een leuk, en ook hoopgevend artikel voor mensen met misschien niet meer het beste gehoor, zeker als je wat ouder wordt of bent.
Ik heb heel slim, mijn vrouw heel langzaam van wat eerst mijn hobby nu ook gedeeltelijk tot haar hobby gemaakt.
Soms denken we heel verschillend, maar aan het eind van een luistersessie delen we vaak de zelfde mening, en dat is altijd erg leuk.
Interessant artikel en een goede rechtvaardiging om te investeren in HiFi. Mijn wederhelft snapt het nu helemaal en de dagelijkse pakketjes met snoertjes en andere, in haar ogen, onzin, zijn geen probleem meer!