Testopzet en uitleg metingen
Inhoud
Het meten van kabels is niet gemakkelijk. Dat lijkt wellicht gek. Het is toch super eenvoudig om een ‘sweep’ van 20 Hz tot 20 KHz door een kabel te sturen en te kijken wat de afwijking is? Dat is inderdaad eenvoudig. De eenvoudigste meetapparatuur kan dat. Echter zegt dat niets. En wel om meerdere redenen.
Allereerst meten alle interlinks kaarsrecht van 20 Hz tot 20 KHz. Zelfs tot 100 kHz is het gros gewoon recht binnen minder dan 0,1 dB. Kortom: daar hoeven we niet te zoeken. En voor wie nu zegt: zie je wel… er is geen verschil! Pak drie kabels en ga eens goed luisteren: er is wel een hoorbaar verschil. Het zit echter niet in de frequentierespons.
Bovendien is een sweep geen simulatie van de werkelijkheid: muziek is vele malen complexer. Er zijn grote en zeer kleine dynamiekverschillen en razendsnelle transienten. Dat is een compleet andere belasting van een kabel dan een testtoon of sweep.
De vraag is natuurlijk: hoe simuleer je een dynamisch stuk muziek? Eerlijk: dat hebben we nog niet kunnen doen, maar we hebben wel meer inzicht gekregen in hoe een kabel reageert op een extreem snelle puls (we gebruiken een puls met een breedte van 2ns in onze tests). Dit simuleert in zekere zin de snelle transienten in muziek, al is de bandbreedte die nodig is voor zo’n puls wel nogal extreem (500 MHz). Tenminste: als je hem perfect wil reproduceren. Echter was dat niet de opdracht in deze test.
Tevens is het cruciaal dat de afsluitimpedanties kloppen. Bijvoorbeeld: de uitgangsimpedantie van een voorversterker is laag (zeg 50 of 100 Ohm… ideaal ruim onder 1000 Ohm) en de ingangsimpedantie van een eindversterker is hoog (zeg 10 KOHm of hoger). Een meetapparaat simuleert dat veelal niet goed, maar het is wel cruciaal dat deze situatie wordt gesimuleerd, omdat anders de kabel een heel ander gedrag laat zien.
En zoals gemeld is het tijdsgedrag in kabels iets waar weinig platforms naar kijken. Wij hebben getracht daar wat inzicht in te geven door snelle pulsen door de kabel te schieten en te kijken naar wat de vertragingen zijn en hoe het spectrum eruit ziet (resonanties, reflecties en uitdoving). Deze test laat grote verschillen tussen kabels zien. En we zien daar tevens een relatie met de klank. Net als in de responsmetingen tot 10 MHz overigens. Daarover later meer.
Het zwarte kastje
We hebben samen met Cees Ruijtenberg gezeten om te kijken hoe we een flexibele en degelijke meet-setup kunnen realiseren. Hij heeft speciaal voor deze test een een bijzonder handig kastje ontworpen waarbij het mogelijk is van single ended in- en uitgangen naar gebalanceerd of banaan te gaan. Oftewel: we kunnen nu van alles naar alles converteren. Extreem handig. En nodig in zowel deze test als later de test van luidsprekerkabels.
Wellicht nog veel belangrijker: we kunnen de kabel compleet isoleren van de meetopstelling. En dat is cruciaal voor deze metingen, aangezien we anders het meetapparaat mee-meten. En dat zou de resultaten extreem beïnvloeden.
Tenslotte maakt dit kastje het mogelijk om te variëren met impedanties op zowel de ingang als uitgang. Dat kunnen we met zeer handige dummy’s die we gewoon aan de in- of uitgang kunnen verbinden. Kortom: een onmisbaar stuk gereedschap in deze test.
Met dit kastje hebben we vooral respons en fase gemeten via de Rigol spectrum analyzer en de Picoscope 5000. Bij deze metingen hebben we de uitgangsimpedantie op 50 Ohm gezet en de ingangsimpedantie op 10 KOhm.
U ziet hierboven de zogenaamde bodeplot waarbij de blauwe lijn de frequentierespons is (u ziet de dB’s aan de linkerkant) en de rode lijn de fase (graden aan de rechterkant). De horizontale schaal is frequentie (logaritmisch bij de bodeplot). We hebben ook de respons gemeten met onze Rigol spectrum analyzer. Die maakt het mogelijk om metingen van drie kabels over elkaar heen te leggen, wat wel handig kan zijn als je resultaten wil vergelijken. Let wel: deze schaal is lineair, waardoor het anders oogt dan de bodeplot die een logaritmische schaal toont.
Tijdsgedrag
Om het tijdsgedrag te meten, hebben we een ‘nieuwe’ tweedehands Tektronix TDS7104 scope en een HP 8131A pulse generator via Ebay op de kop getikt. Deze ‘nieuwe’ apparaten waren nodig, omdat we gewoonweg extreem snelle apparatuur nodig hebben om het tijdgedrag in kaart te kunnen brengen. We zitten bij twee meter lange kabels in de nano- en picosecondes te kijken namelijk. Dat klinkt idioot om te doen, maar weet dat het menselijk gehoor extreem gevoelig is voor tijdsgedrag én als een kabel niet gelijkmatig reageert op amplitude of frequentie, dan geeft dat onrust.
Tevens moeten we gewoon zaken ‘uitvergroten’ om het überhaupt zichtbaar te krijgen. Binnen het audiospectrum gaan we geen tijdsverschillen zien op een scope. Ze zitten er echter wel. Door zaken wat te forceren met extreem korte pulsen (2ns in deze tests) kunnen we dingen zichtbaar maken.
Hierboven ziet u een tijdsmeting op de Tektronix. In dit geval meten we met een 2ns puls die we met drie spanningen door de kabel sturen: 0,3V, 0,5V en 1,5V. We hebben de grafiek wat rustiger gemaakt door te middelen.
Waar we benieuwd naar zijn, is een verschil in tijd die de puls nodig heeft om door de kabel te gaan. We zetten daarvoor de referentiepuls (geel) af tegen de puls die door de testkabel gaat (groen). U kunt dat zien in het overzicht rechtsboven.
Ideaal gezien is er geen verschil. Als er wel een verschil is, zou dat namelijk betekenen dat de propagatietijd afhankelijk is van de amplitude.
Deze twee metingen laten wederom tijd zien die de puls nodig heeft om door de kabel heen te gaan. We zetten wederom de referentie (geel) af tegen de te meten kabel (groen). Echter meten we hier ook de tijd tot de reflectie (gele bult ná de groene) én de spanningsverschillen tussen de reflecties (demping) en de referentie en de puls door de te meten kabel.
Ruis
Met de Tektronix hebben we niet alleen pulsjes bekeken, maar hebben we ook naar het spectrum van de kabels gekeken – plaatje rechts – én hebben we tevens gekeken naar wat de kabel oppikt aan ruis. Het spectrum laat zien hoe de energie uitdooft ná de puls.
Het ruispatroon hebben we zichtbaar gemaakt met een zogenaamde ‘persistence’ meting. U krijgt in een kleurschaal het signaal te zien, waarbij de scope dus laat zien hoeveel of hoe sterk het signaal is. Ideaal voor het in kaart brengen van ruis.
Capaciteit, inductie en impedantie
Natuurlijk hebben we ook alle kabels doorgemeten met de Sourcetronic 2829A LCR meter. Deze sweept van 20 Hz – 300 KHz. We hebben voor deze test de spanning op 1 volt gezet. Om een idee te krijgen van de algehele eigenschappen, meten we capaciteit, inductie, impedantie (en fase) en ook gewone weerstand.
Hierboven ziet u drie metingen van de LCR. Bij de impedantiemeting zetten we de fase erbij.
Hebben jullie wel eens getest of de luidsprekerkabel uit dezelfde serie als de geteste interlink, hetzelfde klinkt? Of misschien een idee om beiden te testen, een duo-test zeg maar…
Wat ik eigenlijk bedoel te vragen: merken jullie dat interconnects en luidsprekerkabels van hetzelfde merk en dezelfde serie overeenkomen qua geluid? Chris Cables heeft nl. ook de Core-F als luidsprekerkabel.
In dit geval niet. Twee verschillende kabels van Sommer als uitgangspunt.
Je kan dingen niet ‘in z’n algemeenheid’ stellen, maar de Ricable serie bijvoorbeeld heeft duidelijk dezelfde signatuur per lijn.
Dat geldt zeker niet voor alle merken.
Scherp, had ik niet gezien. Misschien een idee om deze luidsprekerkabel van Chris Cables in een volgende multitest mee te nemen. Misschien ook andere wat goedkopere merken die je veel op fora tegenkomt, zoals Mogami, Belden, Canare, VanDamme.
Beste Jaap,
Je geeft bij de Transparant plus aan “ Bijna een carbon copy van de Grimm TPM…”.
Wat bedoel je hiermee? Het uiterlijk of de klank? De TPM word niet meer gemaakt dus als de transparant cable er erg op lijkt is dat voor velen wellicht een goed alternatief?
De opmerking gaat over de klank, niet over het uiterlijk.
Prachtig en uitgebreid onderzoek!
Graag geef ik een constructief bedoelde opmerking mee. In de overzichttabel zou de waarde 0,7 voor de Chris Cables stage 22 kabel ook rood moeten zijn voor de kolom ‘Peak Reference – Volt’. De waardes 0,71 en 0,75 voor andere kabels zijn namelijk ook rood, en dus ook al ‘lager’ dan de drempelwaarde voor de rode kleur.
Leuk om de uitkomsten te lezen en beter te begrijpen welke verschillen er toe doen. Wellicht vinden jullie in de toekomst tijd voor een test met gebalanceerde interlink kabels? Ik zou benieuwd zijn in hoeverre daar nog noemenswaardige verschillen te meten zijn, ondanks de gebalanceerde constructie.
(De Grimm SQM zou dan ook groen scoren op Inductance)
Wat een klus zeg!
Petje af en bedankt voor het beschrijven en meten van de kabels!! Dit heeft mij een heel eind in de goede richting gebracht. De Grimm Tpr (na jaren dienst te hebben gedaan) heb ik vervangen voor de Ricable Dedalus. Nu is de Grimm een pracht kabel maar de Dedalus zet voor mij (set) de puntjes echt op de I.
Prachtige gebalanceerde kabel voor mijn set, ben helemaal in mijn nopjes!!
Hoi Sipco, Ik gebruik de TPR met xlr aansluiting. Van mijn externe DAC naar Hegel H360 versterker. Bevalt uitstekend. In welke configuratie gebruik jij de Recable Dedalus?
Hoi EJ,
Mijn configuratie is als volgt;
Versterker Naim XS3, DAC Denafrips pontus 2-12th, Streamer Magna Mano Ultra Mk3 Farad, Cyrus CD-t deze bronnen maken gebruik van de Ricable Dedalus.
Bedankt heren voor deze uitgebreide test!
Zelf had ik nog nooit een andere rca gehoord dan een standaard kabel op mijn sa20. Maar wow wat maken die mogami en chris cables een verschil! Dat had ik echt niet verwacht. En dat voor een hele “normale prijs”.
Echt super leuk dat jullie zulke testen doen.
Hele interessante testen, gegevens en bevindingen zoals ik ze elders nog niet heb gezien. Ik heb twee vragen / opmerkingen.
Naar ik begrijp is de SQM een strak getwiste star quad kabel. Dat geeft een langere kabellengte per meter (als je begrijpt wat ik bedoel) dan een losjes of niet getwiste kabel. Vandaar de langere impulse delay time van de SQM denk ik?
En jullie hebben alle kabels getest in RCA configuratie. Nu zijn er kabels die in beginsel als gebalanceerde kabel zijn ontworpen. Zoals de TPR en SQM. Zouden de meetresultaten in een XLR configuratie (wat eigenlijk hun ‘native’ configuratie is) anders zijn geweest?
Ok, dan nog een derde vraag. Het uitdempspectrum lijkt te correleren met hoe levendig jullie een kabel vinden. Een interessante correleatie. Maar even afgezien van de ‘levendig’ kwalificatie, is het uitdempspectrum van de TPR vergeleken bij dat van de SQM toch eigenlijk maar erg rommelig. Je zou ook kunnen zeggen dat de TPR signaal blijft genereren als de puls zelf al lang voorbij is?
Nogmaals dan voor het werk!
Jaap, bij nadere bestudering heb ik nog een aantal vragen (soms ter bevestiging) om het onderzoek goed te kunnen begrijpen. Allereerst is het me duidelijk dat het bedoeling is om te onderzoeken of er een relatie gevonden kan worden tussen de metingen en de luistertests en niet zozeer om te bepalen wat nu een goede interlink is (mijn inziens erg afhankelijk van de rest van het audio systeem).
1. Bij de “uitleg metingen” staat “Ideaal is er geen verschil”. Wordt er bedoelt: Ideaal is er geen verschil wanneer de spanning wordt verhoogd van 0,3 tot 1,5 volt?
2. Varieert de spanning in een analoge interlink tussen de 0,3 en 1,5 volt?
3. Is de propagatietijd het verschil in tijd die de puls nodig heeft om door de kabel te gaan?
4. Hoe komt het dat de puls die door de kabel gaat (groen) hoger is dan de referentiepuls (geel)?
5. Wat betreft ruismetingen. Is het mogelijk om het “spectral view” nader uit te leggen. Wat betekenen de groene en bruine lijnen? Hierdoor snap ik de verklaringen tussen vd Hul en Grimm niet.
6. Wat is de verklaring dat bij lagere frequenties de inductie en capaciteit zo slingert?
7. Het is verwarrend dat de verticale schaalverdeling in het bode plot bij vergelijking tussen Ricable en Mogami niet hetzelfde is. Ik begreep in eerste instantie de conclusie niet.
8. Propagatie variantie tabel zeer interessant. Begrijp ik het goed dat “gets faster” betekent dat bij toenemende spanning de propagatie tijd kleiner wordt?
9. Afgezien van de conclusies die onder de tabel vermeld staan, mag je ook concluderen dat een ‘goede’ kabel een lage variantie zou moeten hebben?
Zijn wel veel vragen, echter hopelijk ben ik niet de enige die dit soort vragen heeft.
De discussie is beslecht; kabels hebben invloed op het geluid. Dat is nu klaar.
Beste Jaap heeft u zelf een favoriete kabel of een positieve verrassing uit deze test kunnen halen?
Jammer dat niet de stap gemaakt is om vast te stellen dat de verschillen ook echt hoorbaar zijn. Ik zou bv aan een van de luisteraars vragen welke verschillen bij welke kabel er het meest uitspringen en vervolgens een blinde test uit voeren met een kabel die dat hoorbare aspect niet heeft. Als de verschillen duidelijk hoorbaar zijn moet het in de blinde test makkelijk zijn de kabels te identificeren.
Wat zegt u nu? Het feit dat wij geluisterd hebben is niet valide, maar als een willekeurige luisteraar opschrijft wat de kenmerkende verschillen er zijn en wij luisteren blind en zeggen hetzelfde, dan is het wel valide?
U maakt dan nogal een aanname over de technische luistercapaciteiten van een willekeurige luisteraar en de gave om dit te verwoorden.
Wat ik zeg is dat er heel gemakkelijk een langdurende discussie over hoorbaarheid van verschillen uit de wereld geholpen had kunnen worden door een extra verificatie te doen over de meest in het oog springende verschillen. Er wordt een claim gemaakt over hoorbare verschillen. Als iemand blind van twee kabels kan aangeven welke welke is op grond van een hoorbaar verschil, wordt op die manier ‘bewezen’ dat het ook echt zo is.
Ook dat ‘identificeren’ lukt niet. Het is geen absolute test.
Op een andere installatie -en ruimte- zijn de verschillen weer anders.
Elke opstelling heeft zo zijn eigen karakteristiek.
Bij de opstelling van Alpha-audio mag je ervan uitgaan dat de omstandigheden redelijk neutraal zijn.
groet Toon
Prachtige reportage Jaap, wat een werk voor jou en je team; de audiofiele wereld mag je diep dankbaar zijn.
Mer deze uitkomst kan een ieder zijn ruimtes of lacunes binnen zijn weergave en prijs opvullen.
Nogmaals dank!
Misschien een idee de volgende keer de test te publiceren op prijs laag naar hoog.
precies, ik zou graag willen zien hoe de score is van goedkoop naar duur, zo kijk je naar alle hifi onderdelen en weet je in hoeverre je belazerd wordt
Dat alles weer terug gebracht wordt tot ‘winnaars en verliezers’ is iets wat – ben ik bang – onvermijdbaar is, maar als luisterend oor in deze test kan ik je verzekeren dat we niet op die manier vergelijkend geluisterd hebben. Hoe je op basis van onder andere mijn oren kan bepalen dat jij belazerd wordt weet ik niet, maar ik wil daar in ieder geval niet op aangesproken worden.
Heel eerlijk gezegd heb ik niet eens de metingen bekeken. Meer geinteresseerd in de klankervaring. Ik heb niet veel geld te besteden en heb de 3 goedkoopste geselecteerd en gelezen hoe ze klinken. 1 met geen negatieve feedback heb ik gekozen en ga ik waarschijnlijk kopen. Veel ingewikkelder wil ik het gewoon niet maken voor mijzelf.
Beste Jaap
Zou je met elke kabel kunnen leven in je thuisset
Behalve de dropveter
vr gr John
Met veel plezier lees ik al enige jaren de reviews, tests en onderzoeken van Alpha-Audio. veel ideeën overgenomen, zoals o.a. het plaatsen van een Netgear switch voor de streamer en goede voedingskabels en filters. Ook dit uitgebreide en interessante onderzoek uitgeplozen. Naar aanleiding van een eerdere review de tellurium Q black II RCA uitgeprobeerd tussen mijn Eversolo DMP6 ME en Marantz PM 15. Opvallend is dat deze zeer mooie interlink het in mijn systeem minder goed doet t.o.v. de DIY Audio Creative Airforce 0.4 interlink (zelfgemaakte interlink met massief 0,4 mm puur zilver en lucht als isolator in 4 mm ptfe buisje en geheel daarna nog afgeschermd). Met deze interlink van zilver is het WOW of kippevel effect bij veel nummers weer terug. Voor mij toch het belangrijkste item bij het luisteren naar muziek. Zoals jullie ook aangeven, altijd afspreken met de leverancier dat je het kabeltje of de component thuis op je systeem mag uitproberen en gratis mag retourneren. Jammer misschien, maar ook wel begrijpelijk, gezien de uitgebreidheid van dit onderzoek, dat jullie de drie soorten RCA interlinks carbon, zilver en koper van een eerdere test (april 2023) niet hebben meegenomen.
Wat zijn jullie goed bezig Jaap. Complimenten voor al dit mooie en interessante werk. Het valt me op dat jullie zeer lovend zijn over de vd Hul en dat zij als enige puur zilver gebruiken (?). Zou je kunnen stellen dat puur zilver het beste materiaal is voor een rca is
Kristus te paard wat een klus, heel interessant om te lezen. Bij toeval de Paashaas buiten de deur gehouden en ook bij toeval twee kabels vergeleken die in de test meededen. En min of meer onder woorden gebracht wat ik zelf ook min of meer heb ervaren. Je eigen set up speelt natuurlijk ook een rol. Mijn gelukkige conclusie is dat ik dus niet helemaal gek ben. Benieuwd naar de luidsprekerkabels test mocht die komen.
Chapeau heren voor deze uitgebreide kabeltest. Ik kan mij niet herinneren dat ik op het Internet ooit elders een kabeltest van een dergelijke omvang ben tegengekomen. Hoe jullie deze mammoetklus hebben volgehouden is mij trouwens een raadsel. Om zolang te blijven luisteren naar eventuele klankverschillen moet het uiterste van je concentratievermogen vergen. Zelf heb ik beide video’s proberen te volgen maar ben uiteindelijk afgehaakt.
Voor mij het meest interessante aspect is of de metingen overeenkomen met de verschillen in weergave voor zover aanwezig. Kabels zijn altijd een heikel topic in audioland en wanneer jullie erin slagen om een verband te leggen tussen weergave en metingen komt er wellicht een eind aan de soms eindeloze welles nietes discussies.
Een prima initiatief dus en alvast succes (en sterkte) gewenst met de vervolgtesten want die zitten er geloof ik ook nog aan te komen.
met vriendelijke groet
Interessante kabel die Chris Cables Core-F, met een mooie prijs. Bijna te mooi om waar te zijn! Maar waar kun je die krijgen?
Mooie test Jaap en de anderen…Bedankt! Wel jammer dat mijn heel mooie Tellurium Q black niet meegenomen is in deze overigens zeer uitgebreide test. Je kunt nooit alles testen. Maar ik begrijp dat deze test ‘naar meer smaakt’ aldus je opmerking aan het einde. Dus wie weet komt deze veelzijdige RCA ook nog een keertje aan de beurt ….
Mooi en uitgebreid onderzoek. Jullie bevindingen over de QED en Supra kabels komen zeer overeen met hoe ik ze ervaar in mijn systeem. Hoop dat er nog meer data en verbanden gelegd kunnen worden in de toekomst! Kijk al uit naar de speaker kabel versie. Eerlijk gezegd verwacht ik daar grotere verschillen
Mooi werk Jaap. Complimenten!
Uit de test maak ik op dat je bevindingen met de AudioQuest ThunderBird en Dragon overeenkomen. Echt geen verschil kunnen waarnemen in klankkleur tussen PSC+ en PSS?
Ik gebruik momenteel zelf AudioQuest Fire tussen DAC en voorversterker, en tussen voorversterker en eindversterkers. Ben in nabije toekomst van plan om te gaan verkennen wat de nieuwe ZERO-Tech kabels voor verbetering kunnen brengen in de weergave.
Vroeger hadden ze daar monniken voor, als ik mij dat goed herinner, “monnikenwerk”. 😉
Toch opvallend dat juist een van de kabels van Grimm, de SQM, niet zo heel gunstig uit de ‘test’ komt? Tot op heden vanuit Alpha Audio alleen maar positieve dingen over gelezen. Mismatch?
Goh. wat een klus is dat geweest.
Petje af voor al die uren!